ΣτΕ: Συνταγματική η κατάργηση των Ειρηνοδικείων και το νέο καθεστώς των πρώην Ειρηνοδικών

ΣτΕ: Συνταγματική η κατάργηση των Ειρηνοδικείων και το νέο καθεστώς των πρώην Ειρηνοδικών

Με τις αποφάσεις 982 και 983/2026, το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) έκρινε ότι οι βασικές διατάξεις του Ν. 5108/2024, με τον οποίο καταργήθηκαν τα Ειρηνοδικεία και ενοποιήθηκε ο πρώτος βαθμός της πολιτικής δικαιοσύνης, είναι απολύτως συμβατές με το Σύνταγμα.

Το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο έκρινε ότι ο κοινός νομοθέτης είχε τη συνταγματική δυνατότητα να προχωρήσει στην ενοποίηση του πρώτου βαθμού της πολιτικής δικαιοσύνης και να καθορίσει το υπηρεσιακό καθεστώς των υπηρετούντων Ειρηνοδικών, αξιοποιώντας την ερμηνευτική δήλωση του άρθρου 88 του Συντάγματος.

Το νέο υπηρεσιακό καθεστώς

Σύμφωνα με το ΣτΕ, η επιλογή του νομοθέτη να δημιουργήσει δύο επετηρίδες δεν αντίκειται στο Σύνταγμα:

• Ειδική Επετηρίδα, στην οποία εντάχθηκαν αυτοδικαίως οι υπηρετούντες Ειρηνοδίκες, διατηρώντας την υφιστάμενη σειρά αρχαιότητάς τους.
• Γενική Επετηρίδα, στην οποία υπηρετούν οι δικαστές της πολιτικής και ποινικής δικαιοσύνης και στην οποία οι πρώην Ειρηνοδίκες μπορούν να ενταχθούν, εφόσον το επιθυμούν, μετά από κρίση του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου (Α.Δ.Σ.) και ολοκλήρωση της προβλεπόμενης επιμόρφωσης.

Το Δικαστήριο επισήμανε ότι η προηγούμενη κρίση του Α.Δ.Σ. απαιτείται μόνο για τη μετάβαση στη Γενική Επετηρίδα και όχι για την ένταξη στην Ειδική, καθώς αυτή αποτελεί ουσιαστικά συνέχεια της ήδη υπάρχουσας επετηρίδας των Ειρηνοδικών.

Δεν συνιστά αντισυνταγματική μετάταξη

Το ΣτΕ έκρινε ότι η ένταξη των πρώην Ειρηνοδικών στην Ειδική Επετηρίδα, ακόμη και με την ανάθεση αυξημένων δικαστικών καθηκόντων, δεν αποτελεί ανεπίτρεπτη μετάταξη.

Όπως επισημαίνεται, οι δικαστικοί λειτουργοί παραμένουν στην ίδια επετηρίδα με την ίδια αρχαιότητα, ενώ τα νέα καθήκοντα κρίνονται συνταγματικά ανεκτά, καθώς η αρμοδιότητα των Ειρηνοδικείων διαχρονικά καθοριζόταν από τον νομοθέτη και είχε ήδη επεκταθεί σημαντικά τα προηγούμενα χρόνια.

Αυξημένες αρμοδιότητες με ειδικές εγγυήσεις

Οι πρώην Ειρηνοδίκες αναλαμβάνουν πλέον περισσότερες αρμοδιότητες, χωρίς όμως να εξομοιώνονται πλήρως με τους Πρωτοδίκες της Γενικής Επετηρίδας. Ειδικότερα, δεν μπορούν να οριστούν ανακριτές ούτε να προεδρεύσουν σε συγκεκριμένες συνθέσεις δικαστηρίων.

Παράλληλα, ο νόμος προβλέπει ειδική επιμόρφωση ώστε να ανταποκριθούν στα νέα καθήκοντα, ενώ διατηρούν ευνοϊκότερο καθεστώς μεταθέσεων, καθώς, κατά κανόνα, δεν μετακινούνται χωρίς δική τους αίτηση.

Ένταξη στη Γενική Επετηρίδα

Το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε επίσης συνταγματική τη ρύθμιση σύμφωνα με την οποία όσοι πρώην Ειρηνοδίκες επιλέξουν να μεταφερθούν στη Γενική Επετηρίδα εντάσσονται μετά τον νεότερο ήδη υπηρετούντα Πρωτοδίκη.

Το ΣτΕ επισήμανε ότι το Σύνταγμα δεν επιβάλλει ειδική αξιολόγηση για τον καθορισμό της θέσης τους στη νέα επετηρίδα, καθώς ο νομοθέτης μπορεί να ρυθμίσει αντικειμενικά το ζήτημα. Επιπλέον, υπογράμμισε ότι δεν είναι δυνατή η σύγκριση των πρώην Ειρηνοδικών με τους δικαστές της Γενικής Επετηρίδας, αφού πρόκειται για διαφορετικές κατηγορίες δικαστικών λειτουργών με διαφορετική επαγγελματική διαδρομή και καθήκοντα.

Δεν παραβιάζονται η εμπιστοσύνη και η ασφάλεια δικαίου

Το ΣτΕ απέρριψε και τους ισχυρισμούς περί παραβίασης της προστατευόμενης εμπιστοσύνης, της ασφάλειας δικαίου και του άρθρου 8 της ΕΣΔΑ.

Όπως επισημαίνεται, ο νομοθέτης προέβλεψε μεταβατικές διατάξεις που διατηρούν την αρχαιότητα των πρώην Ειρηνοδικών, προστατεύουν την υπηρεσιακή τους κατάσταση και τους δίνουν τη δυνατότητα, εφόσον το επιθυμούν, να εξελιχθούν ιεραρχικά μέσω της ένταξής τους στη Γενική Επετηρίδα.

Τι έκρινε το ΣτΕ για τους πρώην Πταισματοδίκες

Ξεχωριστή αναφορά γίνεται και στους πρώην Πταισματοδίκες. Το Δικαστήριο έκρινε ότι δεν παραβιάζεται η συνταγματικά κατοχυρωμένη ισοβιότητά τους, καθώς εξακολουθούν να υπηρετούν ως ισόβιοι δικαστικοί λειτουργοί της πολιτικής και ποινικής δικαιοσύνης.

Για μεταβατική περίοδο τριών ετών συνεχίζουν να ασκούν προανακριτικά καθήκοντα στα ειδικά προανακριτικά τμήματα που συστάθηκαν στα Πρωτοδικεία, ενώ παράλληλα συμμετέχουν στις συνθέσεις των Τριμελών Πλημμελειοδικείων. Μετά την πάροδο της τριετίας μπορούν να ζητήσουν εκ νέου ανάθεση καθηκόντων προανακριτή με τριετή θητεία, η οποία δύναται να ανανεωθεί για ακόμη ένα έτος.

Το ΣτΕ υπογράμμισε ότι οι ρυθμίσεις αυτές εξυπηρετούν την ομαλή μετάβαση στο νέο δικαστικό σύστημα, αξιοποιώντας την εμπειρία των πρώην Πταισματοδικών και προβλέποντας παράλληλα την απαραίτητη επιμόρφωσή τους. Επιπλέον, έκρινε ότι δεν θίγεται ούτε η επαγγελματική ούτε η ιδιωτική τους ζωή, καθώς εξακολουθούν να υπηρετούν στον ίδιο βαθμό δικαιοδοσίας, διατηρούν την αρχαιότητά τους και προστατεύονται από υποχρεωτικές μεταθέσεις όσο παραμένουν στην Ειδική Επετηρίδα.