ΣτΕ 1404/2026: Πότε είναι νόμιμη η κατάσχεση της μοναδικής κατοικίας οφειλέτη του Δημοσίου

Αυστηρές προϋποθέσεις θέτει το Συμβούλιο της Επικρατείας για την κατάσχεση ακινήτου που αποτελεί τη μοναδική κατοικία οφειλέτη του Δημοσίου, στο πλαίσιο αναγκαστικής εκτέλεσης βάσει του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ΚΕΔΕ). Με την απόφαση 1404/2026, το δικαστήριο έκρινε ότι το μέτρο δεν είναι νόμιμο εάν δεν έχει προηγηθεί έρευνα και τεκμηριωμένος αποκλεισμός της ύπαρξης άλλων περιουσιακών στοιχείων μέσω των οποίων θα μπορούσε να ικανοποιηθεί η απαίτηση του Δημοσίου.

Παράλληλα, διευκρίνισε ότι η συγκεκριμένη πλημμέλεια μπορεί, υπό τις προϋποθέσεις που θέτει η απόφαση, να προβληθεί για πρώτη φορά με ανακοπή κατά του προγράμματος πλειστηριασμού.

Στο σκεπτικό του, το ΣτΕ επισημαίνει ότι η κατοικία συνδέεται άμεσα με την αξιοπρέπεια, την ασφάλεια και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικής και οικογενειακής ζωής. Για τον λόγο αυτό, η προστασία της αποτελεί αντικείμενο κρατικής μέριμνας, η οποία αφορά την προάσπιση θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Όπως προκύπτει από το άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος, όλα τα κρατικά όργανα οφείλουν να διασφαλίζουν αποτελεσματικά την προστασία των δικαιωμάτων που τελούν υπό την εγγύηση του κράτους.

Το δικαστήριο συνδέει την υποχρέωση αυτή με την αρχή της αναλογικότητας, η οποία κατοχυρώνεται συνταγματικά και απορρέει από την αρχή του κράτους δικαίου. Όταν η επιδίωξη ενός σκοπού δημοσίου συμφέροντος οδηγεί σε μέτρο που συνεπάγεται την απώλεια της κατοικίας ενός προσώπου, πρέπει να αποδεικνύεται ότι το μέτρο είναι απολύτως αναγκαίο στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Αυτό σημαίνει ότι πριν από την επιλογή της κατάσχεσης της κατοικίας πρέπει να έχουν εξαντληθεί οι δυνατότητες ικανοποίησης της δημόσιας απαίτησης με άλλα κατάλληλα, αλλά λιγότερο επαχθή μέσα. Η αναγκαιότητα αυτή πρέπει να προκύπτει σε κάθε στάδιο της διαδικασίας και ανεξάρτητα από το κρατικό όργανο που εκδίδει την εκάστοτε πράξη.

Εφαρμόζοντας τις παραπάνω αρχές στην αναγκαστική εκτέλεση του ΚΕΔΕ, το ΣτΕ έκρινε ότι η κατάσχεση ακινήτου που αποδεδειγμένα αποτελεί τη μοναδική κατοικία του οφειλέτη και της οικογένειάς του είναι νόμιμη μόνο εφόσον έχει προηγηθεί έρευνα για την ύπαρξη άλλων περιουσιακών στοιχείων και έχει τεκμηριωμένα αποκλειστεί η δυνατότητα αξιοποίησής τους για την ικανοποίηση της συγκεκριμένης απαίτησης.

Επομένως, η επιλογή της κατοικίας ως αντικειμένου κατάσχεσης χωρίς να έχει προηγηθεί η απαιτούμενη έρευνα δεν πληροί τις προϋποθέσεις νομιμότητας που θέτει η απόφαση.

Η πλημμέλεια δεν περιορίζεται στην κατασχετήρια έκθεση, αλλά επηρεάζει και τις επόμενες πράξεις της διαδικασίας αναγκαστικής εκτέλεσης. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται το πρόγραμμα πλειστηριασμού, το οποίο καθίσταται επίσης παράνομο.

Η κρίση αυτή ισχύει ακόμη και όταν έχει δοθεί παράταση των σχετικών προθεσμιών για σπουδαίο λόγο, στο πλαίσιο της προβλεπόμενης προστασίας της κατοικίας. Όπως διευκρινίζει το δικαστήριο, η παράταση προϋποθέτει ότι η κατάσχεση έχει διενεργηθεί νόμιμα.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η δικονομική διάσταση της απόφασης. Το ΣτΕ δέχθηκε ότι η έλλειψη προηγούμενης έρευνας για άλλα περιουσιακά στοιχεία μπορεί, καταρχήν, να προβληθεί παραδεκτώς για πρώτη φορά με ανακοπή κατά του προγράμματος πλειστηριασμού.

Η δυνατότητα αυτή δεν θεωρείται ότι παρακάμπτει την αρχή της προσβολής των πράξεων της αναγκαστικής εκτέλεσης κατά στάδια, η οποία αποσκοπεί στην ασφάλεια της διαδικασίας. Σύμφωνα με το δικαστήριο, στη συγκεκριμένη περίπτωση η πλημμέλεια αφορά αυτοτελώς και το μεταγενέστερο πρόγραμμα πλειστηριασμού, καθώς η νομιμότητά του εξαρτάται από την εγκυρότητα της προηγούμενης κατάσχεσης.

Εφόσον γίνει δεκτή η ανακοπή για τον συγκεκριμένο λόγο, ακυρώνεται το πρόγραμμα πλειστηριασμού και η προηγούμενη κατασχετήρια έκθεση καθίσταται αντίστοιχα ανενεργή.

Δείτε την περίληψη της απόφασης στο adjustice.gr.