ΣτΕ 1177, 1281/2026: Ευθύνη του Δημοσίου για παράνομες οικοδομικές άδειες σε παραρεμάτιες περιοχές

Το Συμβούλιο της Επικρατείας, με τις αποφάσεις 1177/2026 και 1281/2026, έκρινε ότι μπορεί να θεμελιωθεί ευθύνη του Δημοσίου προς αποζημίωση όταν σε παραρεμάτια ακίνητα εντός ρυμοτομικού σχεδίου εκδίδονται οικοδομικές άδειες ή πράξεις προσκύρωσης, τακτοποίησης και αναλογισμού αποζημίωσης χωρίς να έχει προηγηθεί η απαιτούμενη οριστική οριοθέτηση του ρέματος.

Η ευθύνη εξετάζεται με βάση τα άρθρα 105 και 106 του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα, εφόσον συντρέχουν και οι λοιπές νόμιμες προϋποθέσεις.

Κατά το ΣτΕ, η χορήγηση οικοδομικής άδειας για παραρεμάτιο οικόπεδο σε περιοχή εντός ρυμοτομικού σχεδίου μπορεί να είναι παράνομη όταν δεν έχει προηγηθεί η οριστική οριοθέτηση του ρέματος, όπως απαιτεί το άρθρο 6 του ν. 880/1979.

Στην υπόθεση που εξετάστηκε, είχε προηγηθεί μόνο προσωρινή οριοθέτηση, η οποία είχε πραγματοποιηθεί με πράξη της αρμόδιας πολεοδομικής αρχής. Το δικαστήριο έκρινε ότι η πράξη αυτή είχε εκδοθεί βάσει διατάξεων της παρ. 2 του άρθρου 6 του Κτιριοδομικού Κανονισμού, οι οποίες είχαν θεσπιστεί εκτός της νομοθετικής εξουσιοδότησης του άρθρου 26 του ΓΟΚ/1985.

Υπό τις προϋποθέσεις των άρθρων 105-106 ΕισΝΑΚ, η παρανομία αυτή μπορεί να οδηγήσει σε αξίωση αποζημίωσης τόσο υπέρ του δικαιούχου της οικοδομικής άδειας όσο και υπέρ ιδιοκτήτη ή συνιδιοκτήτη του ακινήτου.

Αντίστοιχα, ευθύνη μπορεί να προκύψει και από την έκδοση πράξης προσκύρωσης, τακτοποίησης και αναλογισμού αποζημίωσης ιδιοκτησιών σε παραρεμάτια περιοχή, όταν αυτή εκδίδεται χωρίς να έχει προηγηθεί η οριστική οριοθέτηση του ρέματος.

Ιδιαίτερη σημασία στις δύο αποφάσεις έχει η κρίση του ΣτΕ ως προς τον σκοπό των διατάξεων του άρθρου 6 του ν. 880/1979.

Το δικαστήριο δέχθηκε ότι οι διατάξεις αυτές δεν έχουν θεσπιστεί αποκλειστικά για την εξυπηρέτηση του γενικού συμφέροντος. Πράγματι, συνδέονται με την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, στην οποία περιλαμβάνεται και η προστασία των ρεμάτων, σύμφωνα με το άρθρο 24 παρ. 1 του Συντάγματος.

Παράλληλα, όμως, οι ίδιες διατάξεις αποβλέπουν και στην προστασία ατομικών δικαιωμάτων και συμφερόντων των ιδιωτών. Προβλέπουν, μεταξύ άλλων, τη δυνατότητα έκδοσης πράξης εφαρμογής ρυμοτομικού σχεδίου, προσκύρωσης, τακτοποίησης και αναλογισμού αποζημίωσης, καθώς και οικοδομικής άδειας σε παραρεμάτιο ακίνητο, υπό την προϋπόθεση ότι έχει προηγηθεί η οριστική οριοθέτηση του ρέματος και, για τη δόμηση, πληρούνται οι προβλεπόμενες πολεοδομικές προϋποθέσεις.

Με βάση αυτή την ερμηνεία, το ΣτΕ έκρινε ότι το διοικητικό εφετείο εσφαλμένα δεν αναγνώρισε ευθύνη του Δήμου για αποζημίωση των εταιρειών που είχαν ασκήσει την αίτηση αναίρεσης. Οι εταιρείες, δηλαδή η δικαιούχος της οικοδομικής άδειας και ο εργολάβος, είχαν στηρίξει την αποζημιωτική τους αξίωση στην παρανομία της συγκεκριμένης άδειας.

Η δεύτερη υπόθεση

Στη δεύτερη αίτηση αναίρεσης, αντικείμενο της διαφοράς ήταν, μεταξύ άλλων, πράξη προσκύρωσης, τακτοποίησης και αναλογισμού αποζημίωσης λόγω ρυμοτομίας, καθώς και οικοδομική άδεια που αφορούσαν παραρεμάτιο ακίνητο.

Το διοικητικό εφετείο είχε κρίνει ότι δεν στοιχειοθετείται ευθύνη του Ελληνικού Δημοσίου, της Περιφέρειας και του Δήμου κατά τα άρθρα 105-106 ΕισΝΑΚ, θεωρώντας ότι οι διατάξεις του άρθρου 6 του ν. 880/1979 εξυπηρετούν αποκλειστικά το γενικό συμφέρον.

Το ΣτΕ έκρινε ότι η κρίση αυτή δεν ήταν νόμιμη, καθώς οι συγκεκριμένες διατάξεις προστατεύουν, πέρα από το γενικό συμφέρον, και ατομικά δικαιώματα ή συμφέροντα των ιδιωτών.

Παράλληλα, το δικαστήριο έκρινε ότι δεν ήταν νόμιμη και η κρίση του διοικητικού εφετείου ότι δεν χρειαζόταν να εξεταστεί ο λόγος έφεσης που αφορούσε την παράνομη παράλειψη της Διοίκησης να ολοκληρώσει τη διαδικασία οριστικής οριοθέτησης του συγκεκριμένου ρέματος.

Η παράλειψη αυτή είχε τεθεί σε συνάρτηση με προηγούμενη ακυρωτική απόφαση του ΣτΕ και με την προβλεπόμενη, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 6 του ν. 880/1979, έκδοση προεδρικού διατάγματος για την οριοθέτηση του ρέματος στο σύνολό του.

Περίληψη των αποφάσεων είναι διαθέσιμη στο adjustice.gr.