Σε δημόσια διαβούλευση ο νέος Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών

Ενιαίο πλαίσιο για διαιτησία, διαμεσολάβηση και δικαστική μεσολάβηση – Οι βασικές αλλαγές που προτείνονται

Σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση τέθηκε από το Υπουργείο Δικαιοσύνης το σχέδιο νόμου με αντικείμενο τη θέσπιση Κώδικα Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών.

Η νομοθετική πρωτοβουλία επιχειρεί να συγκεντρώσει σε ένα ενιαίο και συνεκτικό πλαίσιο τους βασικούς κανόνες που διέπουν τις εναλλακτικές μεθόδους επίλυσης διαφορών. Παράλληλα, επιδιώκεται η ενίσχυση της προστασίας των δικαιωμάτων των εμπλεκόμενων μερών, η μεγαλύτερη ασφάλεια κατά την εφαρμογή των σχετικών διαδικασιών και η ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της δικαιοσύνης.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η προσπάθεια περιορισμού του φόρτου των δικαστηρίων μέσω της ενθάρρυνσης λύσεων που μπορούν να επιτευχθούν εκτός της παραδοσιακής δικαστικής οδού.

Τι ρυθμίζει ο νέος Κώδικας

Το σχέδιο νόμου οργανώνει το θεσμικό πλαίσιο γύρω από τρεις βασικούς μηχανισμούς:

• τη διαιτησία,
• τη διαμεσολάβηση, και
• τη δικαστική μεσολάβηση.

Παράλληλα, καθορίζονται οι βασικές αρχές λειτουργίας των διαδικασιών αυτών, η σχέση μεταξύ των επιμέρους μεθόδων, καθώς και τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των συμμετεχόντων.

Η νομοθετική προσέγγιση αποσκοπεί, επομένως, στη δημιουργία ενός περισσότερο οργανωμένου συστήματος εναλλακτικής επίλυσης διαφορών, με σαφείς κανόνες τόσο για τα μέρη όσο και για τα πρόσωπα που συμμετέχουν στις σχετικές διαδικασίες.

Νέο πλαίσιο για τη διαιτησία

Το Μέρος Β΄ του σχεδίου νόμου αφορά τη διαιτησία και επιχειρεί να αντιμετωπίσει με ενιαίο τρόπο την εσωτερική και τη διεθνή διαιτησία.

Βασική κατεύθυνση αποτελεί η ενσωμάτωση στο ελληνικό δίκαιο του Πρότυπου Νόμου της UNCITRAL του 2006 για τη διεθνή εμπορική διαιτησία.

Παράλληλα, προτείνεται η αναμόρφωση του υφιστάμενου πλαισίου με γνώμονα τις διεθνείς εξελίξεις και τη συγκριτική πρακτική στον χώρο της διαιτησίας.

Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της προτεινόμενης ρύθμισης είναι η επιδίωξη δημιουργίας ενός ενιαίου συστήματος κανόνων, το οποίο θα μπορεί να εφαρμόζεται τόσο στην εσωτερική όσο και στη διεθνή διαιτησία, ανεξάρτητα από τη φύση της συγκεκριμένης διαφοράς ή τον τόπο διεξαγωγής της.

Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να ενισχυθεί η θέση της διαιτησίας ως αυτοτελούς και ισότιμου μηχανισμού επίλυσης διαφορών στην ελληνική έννομη τάξη, ενώ παράλληλα διατηρείται ως βασική αρχή η ελευθερία των μερών να επιλέγουν εκούσια την υπαγωγή μιας διαφοράς σε διαιτησία.

Οι προτεινόμενες ρυθμίσεις για τη διαμεσολάβηση

Το Μέρος Γ΄ επικεντρώνεται στη διαμεσολάβηση και επιχειρεί να προσδιορίσει με μεγαλύτερη σαφήνεια το σύνολο της διαδικασίας.

Μεταξύ άλλων, ρυθμίζονται οι προϋποθέσεις προσφυγής στη διαμεσολάβηση, οι διαφορετικές μορφές της διαδικασίας και τα επιμέρους στάδιά της.

Παράλληλα, καθορίζονται τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις:

• των μερών,
• των διαμεσολαβητών,
• καθώς και των λοιπών προσώπων που συμμετέχουν στη διαδικασία.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στα αποτελέσματα της διαμεσολάβησης. Το σχέδιο νόμου περιλαμβάνει ρυθμίσεις σχετικά με τα έννομα αποτελέσματα των συμφωνιών που επιτυγχάνονται και την εκτελεστότητα των πρακτικών διαμεσολάβησης.

Η διαμεσολάβηση αντιμετωπίζεται έτσι ως αυτοτελής και οργανωμένη διαδικασία, μέσω της οποίας τα μέρη μπορούν να επιδιώξουν συναινετική λύση χωρίς να απαιτείται η πλήρης δικαστική εξέλιξη της διαφοράς.

Ρυθμίσεις για τη δικαστική μεσολάβηση

Ξεχωριστό μέρος του νομοσχεδίου, το Μέρος Δ΄, αφορά τη δικαστική μεσολάβηση.

Προβλέπεται ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για την προσφυγή στη διαδικασία τόσο πριν από την έναρξη μιας δικαστικής διαφοράς όσο και κατά τη διάρκεια εκκρεμούς δίκης.

Το σχέδιο νόμου ρυθμίζει ειδικότερα τον ρόλο του δικαστή που αναλαμβάνει καθήκοντα μεσολαβητή, καθώς και τις αρμοδιότητες και τις υποχρεώσεις του κατά τη σχετική διαδικασία.

Παράλληλα, προσδιορίζονται τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των διαδίκων και ρυθμίζονται οι έννομες συνέπειες της συμφωνίας στην οποία ενδέχεται να καταλήξουν.

Η δικαστική μεσολάβηση προσεγγίζεται ως οργανωμένος μηχανισμός συναινετικής επίλυσης διαφορών, στον οποίο συμμετέχει δικαστικός λειτουργός με ειδικό ρόλο ως δικαστής-μεσολαβητής.

Τροποποιήσεις σε βασικούς κώδικες

Η εφαρμογή του νέου πλαισίου συνεπάγεται και σειρά τροποποιήσεων στην υφιστάμενη νομοθεσία.

Μεταξύ των διατάξεων που επηρεάζονται περιλαμβάνονται ρυθμίσεις του Αστικού Κώδικα, του Ποινικού Κώδικα και του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.

Ενδεικτικά, προβλέπονται παρεμβάσεις:

• στο άρθρο 1514 ΑΚ, σχετικά με την παραπομπή σε διαμεσολάβηση ή δικαστική μεσολάβηση σε ζητήματα γονικής μέριμνας,
• στο άρθρο 169Α ΠΚ, αναφορικά με την παραβίαση όρων πρακτικών διαμεσολάβησης,
• στο άρθρο 215 ΚΠολΔ, ως προς τη δυνατότητα προσφυγής σε διαμεσολάβηση ή δικαστική μεσολάβηση,
• στο άρθρο 227 ΚΠολΔ για τις τυπικές παραλείψεις κατά την εισαγωγή αγωγής,
• στο άρθρο 237 ΚΠολΔ σχετικά με τις προθεσμίες κατάθεσης προτάσεων και προσθήκης-αντίκρουσης,
• καθώς και στο άρθρο 904 ΚΠολΔ που αφορά την αναγκαστική εκτέλεση και τους εκτελεστούς τίτλους.

Κατάργηση υφιστάμενων διατάξεων

Παράλληλα με τις νέες ρυθμίσεις, το σχέδιο προβλέπει την κατάργηση συγκεκριμένων υφιστάμενων διατάξεων.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το άρθρο 214Β ΚΠολΔ, που αφορά την προσφυγή σε δικαστική μεσολάβηση, και το άρθρο 214Γ ΚΠολΔ, το οποίο ρυθμίζει την προσφυγή σε διαδικασία διαμεσολάβησης.

Προβλέπεται επίσης η κατάργηση του Έβδομου Βιβλίου του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, το οποίο αφορά τη διαιτησία, στο πλαίσιο της συνολικής αναδιοργάνωσης των σχετικών διατάξεων και της μεταφοράς τους στο νέο ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο.

Στόχος η ενίσχυση των εξωδικαστικών λύσεων

Η συνολική φιλοσοφία του νομοσχεδίου είναι η ενίσχυση των μηχανισμών μέσω των οποίων μία διαφορά μπορεί να επιλυθεί χωρίς να απαιτείται η ολοκλήρωση μιας πλήρους δικαστικής διαδικασίας.

Η συγκέντρωση των βασικών κανόνων για τη διαιτησία, τη διαμεσολάβηση και τη δικαστική μεσολάβηση σε έναν ενιαίο Κώδικα αποσκοπεί στη δημιουργία ενός πιο σαφούς και λειτουργικού συστήματος.

Παράλληλα, η ενίσχυση των συναινετικών τρόπων επίλυσης διαφορών αναμένεται να συμβάλει στη μείωση του αριθμού των υποθέσεων που καταλήγουν ενώπιον των δικαστηρίων και, κατ’ επέκταση, στην ταχύτερη απονομή της δικαιοσύνης.

Μέχρι πότε μπορούν να υποβληθούν παρατηρήσεις

Η δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση επί του σχεδίου νόμου παραμένει ανοικτή έως την Πέμπτη 24 Σεπτεμβρίου 2026 και ώρα 09:00.

Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να καταθέσουν σχόλια και παρατηρήσεις επί των προτεινόμενων διατάξεων στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης.

Η ολοκλήρωση της διαβούλευσης θα αποτελέσει το επόμενο στάδιο πριν από την περαιτέρω νομοθετική επεξεργασία του Κώδικα Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών.

Λάβετε μέρος στη διαβούλευση έως την Πέμπτη 24 Σεπτεμβρίου 2026 και ώρα 09:00, στο opengov.gr.