Νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για το άσυλο: Ενωσιακός κατάλογος ασφαλών χωρών και ρυθμίσεις για τις τρίτες χώρες.

Ενωσιακός κατάλογος ασφαλών χωρών καταγωγής

Ο νέος κατάλογος περιλαμβάνει συγκεκριμένα κράτη, μεταξύ των οποίων το Μπαγκλαντές, η Κολομβία, η Αίγυπτος, το Κόσοβο, η Ινδία, το Μαρόκο και η Τυνησία.

Η ένταξη μιας χώρας στον κατάλογο συνεπάγεται ότι οι αιτήσεις ασύλου από υπηκόους της θα εξετάζονται μέσω ταχείας διαδικασίας. Δημιουργείται, ουσιαστικά, ένα τεκμήριο ασφάλειας της χώρας καταγωγής.

Ωστόσο, το τεκμήριο αυτό είναι μαχητό: ο αιτών διατηρεί τη δυνατότητα να αποδείξει ότι, στη δική του ατομική περίπτωση, υφίσταται βάσιμος φόβος δίωξης ή κίνδυνος σοβαρής βλάβης σε περίπτωση επιστροφής.

Υποψήφιες προς ένταξη χώρες

Οι χώρες που βρίσκονται σε διαδικασία ένταξης στην ΕΕ θα θεωρούνται κατ’ αρχήν ασφαλείς, εκτός εάν συντρέχουν ειδικές περιστάσεις, όπως:

• εκτεταμένη ή αδιάκριτη βία στο πλαίσιο ένοπλης σύγκρουσης,
• υψηλό ποσοστό αναγνώρισης αιτήσεων ασύλου (άνω του 20% σε επίπεδο ΕΕ),
• επιβολή κυρώσεων λόγω σοβαρών παραβιάσεων θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Ρόλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και εθνικοί κατάλογοι

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα παρακολουθεί τις εξελίξεις στις χώρες του καταλόγου και δύναται:

• να αναστείλει προσωρινά τον χαρακτηρισμό μιας χώρας ως ασφαλούς,
• ή να προτείνει την οριστική διαγραφή της.

Παράλληλα, τα κράτη μέλη διατηρούν τη δυνατότητα να καταρτίζουν και δικούς τους εθνικούς καταλόγους ασφαλών χωρών.

Η έννοια της «ασφαλούς τρίτης χώρας»

Τα κράτη μέλη μπορούν να απορρίπτουν αίτηση ασύλου ως απαράδεκτη, εφόσον ο αιτών θα μπορούσε να έχει ζητήσει προστασία σε τρίτη χώρα, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Η έννοια αυτή μπορεί να εφαρμοστεί εφόσον συντρέχει μία από τις εξής περιπτώσεις:

• υπάρχει ουσιαστικός σύνδεσμος του αιτούντος με την τρίτη χώρα (π.χ. οικογενειακοί ή πολιτισμικοί δεσμοί, προηγούμενη διαμονή),
• ο αιτών διήλθε από τη χώρα αυτή καθ’ οδόν προς την ΕΕ και μπορούσε να ζητήσει προστασία εκεί,
• υπάρχει συμφωνία εισδοχής μεταξύ της ΕΕ ή κράτους μέλους και της τρίτης χώρας.

Σημαντική εγγύηση αποτελεί ότι οι σχετικές συμφωνίες πρέπει να διασφαλίζουν εξέταση επί της ουσίας κάθε αιτήματος προστασίας. Οι ασυνόδευτοι ανήλικοι εξαιρούνται.

Πρόωρη εφαρμογή

Ο χαρακτηρισμός τρίτης χώρας ως ασφαλούς μπορεί να περιλαμβάνει εξαιρέσεις για συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές ή κατηγορίες προσώπων.

Ορισμένες διατάξεις, όπως οι επιταχυνόμενες διαδικασίες στα σύνορα για αιτούντες από χώρες με ποσοστό αναγνώρισης κάτω του 20%, δύνανται να εφαρμοστούν πριν από την πλήρη ενεργοποίηση του νέου ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου (Ιούνιος 2026).

Επόμενο στάδιο

Για την ολοκλήρωση της νομοθετικής διαδικασίας απαιτείται πλέον η τυπική έγκριση από το Συμβούλιο της ΕΕ.