Κληρονομιές: Νέα διαδικασία για τη δικαστική εκκαθάριση – Πώς θα επιλέγονται οι δικηγόροι και τι θα αμείβονται

Αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο θα διεκπεραιώνονται οι υποθέσεις δικαστικής εκκαθάρισης κληρονομιών, καθώς από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 τίθεται σε εφαρμογή νέο σύστημα για τον ορισμό των δικηγόρων που θα αναλαμβάνουν τον ρόλο του εκκαθαριστή.

Με κοινή υπουργική απόφαση των υπουργείων Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Δικαιοσύνης καθορίζονται οι προϋποθέσεις συμμετοχής των δικηγόρων στους ειδικούς καταλόγους, ο τρόπος με τον οποίο θα πραγματοποιούνται οι αναθέσεις των υποθέσεων, αλλά και το ποσό της προβλεπόμενης αποζημίωσης.

Ειδικοί κατάλογοι σε κάθε Πρωτοδικείο

Στο πλαίσιο του νέου συστήματος δημιουργείται ειδικός κατάλογος δικηγόρων σε κάθε Πρωτοδικείο της χώρας. Από τους καταλόγους αυτούς θα επιλέγονται οι δικηγόροι που θα αναλαμβάνουν τις δικαστικές εκκαθαρίσεις κληρονομιών.

Η εγγραφή δεν θα είναι αυτόματη, καθώς προβλέπονται συγκεκριμένα κριτήρια που πρέπει να πληρούν οι ενδιαφερόμενοι.

Μεταξύ των βασικών προϋποθέσεων είναι ο δικηγόρος:

• να είναι εγγεγραμμένος ως μέλος στον αρμόδιο Δικηγορικό Σύλλογο,
• να έχει εκπληρώσει τις οικονομικές του υποχρεώσεις προς τον Σύλλογο,
• να διαθέτει τουλάχιστον τέσσερα χρόνια δικηγορικής υπηρεσίας,
• να μην έχει τιμωρηθεί πειθαρχικά, με εξαίρεση την ποινή της επίπληξης,
• και να έχει ολοκληρώσει πιστοποιημένο πρόγραμμα ειδικής επιμόρφωσης.

Η τελευταία προϋπόθεση συνδέεται με τη δημιουργία ειδικών σεμιναρίων, τα οποία θα αφορούν το αντικείμενο της δικαστικής εκκαθάρισης κληρονομιών.

Υποχρεωτική επιμόρφωση χωρίς κόστος για τους δικηγόρους

Η εκπαίδευση των δικηγόρων που επιθυμούν να συμμετέχουν στους ειδικούς καταλόγους θα πραγματοποιείται μία φορά σε κάθε δικαστικό έτος.

Η συνολική διάρκεια των σεμιναρίων δεν μπορεί να είναι μικρότερη από 12 ώρες, ενώ δίνεται η δυνατότητα η εκπαίδευση να πραγματοποιείται και εξ αποστάσεως.

Για τους συμμετέχοντες δεν προβλέπεται οικονομική επιβάρυνση. Με την ολοκλήρωση του προγράμματος χορηγείται πιστοποιητικό παρακολούθησης, το οποίο αποτελεί απαραίτητο δικαιολογητικό για την ένταξη στον σχετικό κατάλογο.

Πότε θα καταρτιστούν οι πρώτοι κατάλογοι

Ειδικό χρονοδιάγραμμα προβλέπεται για την πρώτη εφαρμογή της διαδικασίας.

Οι αρχικοί κατάλογοι των δικηγόρων θα πρέπει να έχουν αποσταλεί έως τις 16 Νοεμβρίου 2026. Παράλληλα, δίνεται ένα επιπλέον χρονικό περιθώριο μέχρι τις 30 Νοεμβρίου 2026, ώστε να πραγματοποιηθούν συμπληρώσεις με την ένταξη και άλλων δικηγόρων που πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να διασφαλιστεί ότι κάθε Πρωτοδικείο θα διαθέτει επαρκή αριθμό δικηγόρων για την εφαρμογή του νέου μηχανισμού.

Δεν θα επιλέγει ο αιτών τον δικηγόρο

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της νέας διαδικασίας είναι ότι ο δικηγόρος που θα αναλαμβάνει την εκκαθάριση δεν θα επιλέγεται ελεύθερα από τον ενδιαφερόμενο.

Η επιλογή θα γίνεται βάσει της σειράς που έχουν οι δικηγόροι στον ειδικό κατάλογο. Η κατάταξή τους θα πραγματοποιείται αλφαβητικά.

Έτσι, η πρώτη υπόθεση θα καταλήγει στον πρώτο δικηγόρο της λίστας, η επόμενη στον δεύτερο και η διαδικασία θα συνεχίζεται με την ίδια σειρά. Όταν ολοκληρωθεί ο κύκλος και χρησιμοποιηθούν όλοι οι δικηγόροι του καταλόγου, η ανάθεση θα ξεκινά εκ νέου από την αρχή.

Το σύστημα αυτό αποσκοπεί στην αντικειμενική κατανομή των υποθέσεων, χωρίς η επιλογή του εκκαθαριστή να εξαρτάται από προσωπική προτίμηση του αιτούντος.

Κάθε διορισμός αφορά κατά κανόνα μία κληρονομία

Ο γενικός κανόνας είναι ότι κάθε διορισμός δικηγόρου αφορά την εκκαθάριση μίας συγκεκριμένης κληρονομίας.

Ωστόσο, η νέα ρύθμιση αφήνει περιθώριο ώστε ένας δικηγόρος να αναλάβει περισσότερες υποθέσεις, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις που προβλέπονται ειδικά για αυτές τις περιπτώσεις.

Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να συνδυαστεί η ισόρροπη κατανομή των υποθέσεων με την πρακτική αντιμετώπιση ειδικών περιπτώσεων που μπορεί να προκύψουν κατά την εφαρμογή του συστήματος.

Στα 800 ευρώ η προβλεπόμενη αποζημίωση

Για την ανάληψη της δικαστικής εκκαθάρισης μίας κληρονομίας ορίζεται αποζημίωση ύψους 800 ευρώ για τον δικηγόρο που θα διοριστεί ως εκκαθαριστής.

Το ποσό αυτό δεν καταβάλλεται απευθείας στον δικηγόρο από τον αιτούντα. Προηγείται η καταβολή των 800 ευρώ στον αρμόδιο Δικηγορικό Σύλλογο.

Ο αιτών θα πρέπει να προκαταβάλει το ποσό στον οικείο Σύλλογο, ο οποίος στη συνέχεια εκδίδει ειδικό γραμμάτιο προκαταβολής. Το συγκεκριμένο γραμμάτιο θα πρέπει να συνοδεύει την αίτηση για τη δικαστική εκκαθάριση.

Παράλληλα, προβλέπεται και η δυνατότητα ηλεκτρονικής πληρωμής, γεγονός που διευκολύνει τη διαδικασία για τους ενδιαφερομένους.

Η προβλεπόμενη αποζημίωση των 800 ευρώ αποτελεί τη βασική αμοιβή για την εκκαθάριση, όμως δεν αποκλείεται σε ορισμένες υποθέσεις να υπάρξει επιπλέον αμοιβή. Ειδικότερα, εάν μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας προκύψει ότι το ποσό των 800 ευρώ είναι ουσιωδώς δυσανάλογο σε σχέση με το έργο και τις ενέργειες που χρειάστηκε να πραγματοποιήσει ο δικηγόρος, ο εκκαθαριστής μπορεί να απευθυνθεί στο αρμόδιο δικαστήριο και να ζητήσει πρόσθετη αμοιβή.

Το δικαστήριο είναι εκείνο που θα κρίνει εάν δικαιολογείται η επιπλέον αμοιβή και σε ποιο ύψος θα πρέπει να καθοριστεί.

Τι συμβαίνει εάν ο δικηγόρος αντικατασταθεί

Ειδική πρόβλεψη υπάρχει και για την περίπτωση κατά την οποία ο διορισμένος δικηγόρος αντικατασταθεί πριν από την ολοκλήρωση της διαδικασίας.

Σε αυτή την περίπτωση, ο δικηγόρος που αντικαθίσταται δεν διατηρεί την αποζημίωση που έχει λάβει. Υποχρεούται να επιστρέψει τα 800 ευρώ στον Δικηγορικό Σύλλογο, μαζί με τον νόμιμο τόκο.

Η συγκεκριμένη ρύθμιση συνδέει, επομένως, την καταβολή της αποζημίωσης με την ανάληψη και ολοκλήρωση του έργου της εκκαθάρισης, προβλέποντας οικονομική επιστροφή όταν ο αρχικά διορισμένος εκκαθαριστής δεν παραμένει στην υπόθεση.

Από 16 Σεπτεμβρίου 2026 η νέα διαδικασία

Το νέο καθεστώς για τη δικαστική εκκαθάριση κληρονομιών ξεκινά να εφαρμόζεται από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και εισάγει συγκεκριμένους κανόνες τόσο για τους δικηγόρους όσο και για τους πολίτες που προσφεύγουν στη διαδικασία.

Η δημιουργία ειδικών καταλόγων, τα κριτήρια ένταξης, η υποχρεωτική επιμόρφωση, η αλφαβητική σειρά ανάθεσης και η προκαθορισμένη αποζημίωση των 800 ευρώ συνθέτουν ένα νέο πλαίσιο για τον τρόπο με τον οποίο θα διενεργούνται οι δικαστικές εκκαθαρίσεις κληρονομιών σε ολόκληρη τη χώρα.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η επιλογή του δικηγόρου δεν θα αποτελεί πλέον ζήτημα ελεύθερης επιλογής από τον αιτούντα, αλλά θα πραγματοποιείται μέσα από οργανωμένο σύστημα κατανομής, με βάση τους ειδικούς καταλόγους που θα τηρούνται στα Πρωτοδικεία.