Διαθήκες: Πιστοποίηση συμβολαιογράφων για την κήρυξη ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας

Νέο πλαίσιο για την πιστοποίηση συμβολαιογράφων που θα μπορούν να αναλαμβάνουν τη διαδικασία κήρυξης δημοσιευθείσας ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας τίθεται σε εφαρμογή, μετά τη δημοσίευση της σχετικής υπουργικής απόφασης στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Η απόφαση εκδόθηκε κατ’ εξουσιοδότηση του άρθρου 32 παρ. 2 του Ν. 5303/2026 και φέρει τον τίτλο «Πιστοποίηση συμβολαιογράφων για την κήρυξη κυρίας δημοσιευθείσας ιδιογράφου διαθήκης (808Α ΚΠολΔ)». Δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β΄ 5559/11.09.2026 και εξειδικεύει τη διαδικασία που προβλέπεται πλέον από το άρθρο 808Α του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.

Με τη νέα υπουργική απόφαση καθορίζονται οι όροι και οι προϋποθέσεις για την εγγραφή συμβολαιογράφων στους ειδικούς καταλόγους, ο τρόπος με τον οποίο θα γίνεται η επιλογή τους με αντικειμενική και αδιάβλητη διαδικασία, καθώς και το πλαίσιο της απαιτούμενης επιμόρφωσής τους.

Κρίσιμη η ημερομηνία θανάτου του διαθέτη

Ιδιαίτερη σημασία για την εφαρμογή του νέου συστήματος έχει η ημερομηνία κατά την οποία επήλθε ο θάνατος του προσώπου που συνέταξε τη διαθήκη.

Για κληρονομικές σχέσεις στις οποίες ο θάνατος επέρχεται από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά, η κήρυξη της δημοσιευθείσας ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας θα πραγματοποιείται με βάση το νέο άρθρο 808Α ΚΠολΔ, όπως διαμορφώθηκε με το άρθρο 18 του Ν. 5303/2026.

Αντίθετα, όταν ο θάνατος έχει επέλθει έως και τις 15 Σεπτεμβρίου 2026, εξακολουθούν να εφαρμόζονται οι μέχρι τότε ισχύουσες διατάξεις του άρθρου 808Α ΚΠολΔ, όπως είχαν θεσπιστεί με το άρθρο 89 του Ν. 5221/2025.

Επομένως, δεν είναι η ημερομηνία δημοσίευσης της διαθήκης αυτή που καθορίζει ποιο καθεστώς εφαρμόζεται. Το κρίσιμο στοιχείο είναι πότε πέθανε ο διαθέτης.

Η συγκεκριμένη διάκριση έχει πρακτική σημασία, καθώς καθορίζει ποια διαδικασία θα πρέπει να ακολουθηθεί για την κήρυξη της ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας.

Τι προβλέπεται για την ισχύ της ιδιόγραφης διαθήκης

Οι νέες ρυθμίσεις συνδέονται άμεσα και με το άρθρο 1763 του Αστικού Κώδικα, το οποίο εισήχθη με το άρθρο 3 του Ν. 5303/2026 και καθορίζει πότε η δημοσιευθείσα ιδιόγραφη διαθήκη μπορεί να παράγει τα έννομα αποτελέσματά της χωρίς να έχει προηγηθεί η κήρυξή της ως κυρίας.

Ειδικότερα, όταν η ιδιόγραφη διαθήκη είχε παραδοθεί από τον ίδιο τον διαθέτη προς φύλαξη, σύμφωνα με το άρθρο 1722 ΑΚ, η διαθήκη μπορεί να παράγει τα έννομα αποτελέσματά της ήδη μετά τη δημοσίευσή της και πριν από την κήρυξή της ως κυρίας.

Διαφορετική είναι η περίπτωση κατά την οποία η διαθήκη δεν είχε κατατεθεί προς φύλαξη. Τότε μπορεί να παράγει αποτελέσματα πριν από την κήρυξή της ως κυρίας μόνο εφόσον με τη διαθήκη τιμώνται κατιόντες ή ο σύζυγος του διαθέτη.

Σε κάθε άλλη περίπτωση απαιτείται η κήρυξη της διαθήκης ως κυρίας προκειμένου αυτή να παράγει τα έννομα αποτελέσματά της.

Η ίδια απαίτηση ισχύει και σε μία ακόμη ειδική περίπτωση: όταν η δημοσίευση της διαθήκης πραγματοποιείται μετά την παρέλευση δύο ετών από τον θάνατο του κληρονομουμένου. Σε αυτή την περίπτωση απαιτείται η κήρυξή της ως κυρίας ανεξάρτητα από το ποιο πρόσωπο τιμάται με τη διαθήκη.

Ειδικοί κατάλογοι και επιμόρφωση συμβολαιογράφων

Με την υπουργική απόφαση οργανώνεται και το πρακτικό σκέλος της νέας διαδικασίας.

Προβλέπεται η δημιουργία ειδικών καταλόγων στους οποίους θα εγγράφονται οι συμβολαιογράφοι που πληρούν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις. Παράλληλα, καθορίζεται ο τρόπος με τον οποίο θα επιλέγονται οι συμβολαιογράφοι για τις συγκεκριμένες διαδικασίες, με στόχο η ανάθεση να πραγματοποιείται με τρόπο αντικειμενικό και αδιάβλητο.

Ιδιαίτερη θέση στο νέο πλαίσιο έχει και η επιμόρφωση των συμβολαιογράφων. Η σχετική εκπαίδευση θα αφορά το νέο καθεστώς των διαθηκών και τη διαδικασία που προβλέπεται για την κήρυξη δημοσιευθείσας ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας.

Η Συντονιστική Επιτροπή Συμβολαιογραφικών Συλλόγων Ελλάδος ανακοίνωσε ότι πρόκειται να αποστείλει άμεσα το επικαιροποιημένο Εγχειρίδιο για τις διαθήκες, ενώ παράλληλα θα πραγματοποιηθούν και σχετικά σεμινάρια για την ενημέρωση και την κατάρτιση των συμβολαιογράφων.

Με τη νέα ρύθμιση διαμορφώνεται, επομένως, ένα ειδικό διαδικαστικό πλαίσιο για τις ιδιόγραφες διαθήκες, με την πιστοποίηση των συμβολαιογράφων, την τήρηση ειδικών καταλόγων και την επιμόρφωσή τους να αποτελούν βασικά στοιχεία της νέας διαδικασίας. Κομβικό σημείο για την επιλογή του εφαρμοστέου καθεστώτος παραμένει η ημερομηνία θανάτου του διαθέτη: έως 15 Σεπτεμβρίου 2026 εφαρμόζεται το προηγούμενο πλαίσιο, ενώ από 16 Σεπτεμβρίου 2026 ενεργοποιείται το νέο καθεστώς του άρθρου 808Α ΚΠολΔ.

Πηγή: enotariat.gr