Εθνική Αρχή Διαφάνειας: Πώς διενεργούνται οι έλεγχοι στον τομέα της Υγείας

Τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούνται οι έλεγχοι, αξιολογούνται οι καταγγελίες και συντάσσονται τα πορίσματα στον τομέα της Υγείας περιγράφει η Εθνική Αρχή Διαφάνειας (ΕΑΔ), με αφορμή δημοσιεύματα και τηλεοπτικά ρεπορτάζ σχετικά με το ελεγκτικό έργο της.

Όπως αναφέρει η Αρχή, οι έλεγχοι πραγματοποιούνται με σύγχρονες ελεγκτικές μεθοδολογίες, με αξιοποίηση εθνικών και ευρωπαϊκών κανόνων, διεθνών προτύπων, βέλτιστων πρακτικών και του ισχύοντος κανονιστικού πλαισίου. Η μεθοδολογία αυτή εφαρμόζεται για την τυποποίηση των διαδικασιών, την τεκμηρίωση των ευρημάτων και την ομοιόμορφη αντιμετώπιση των υποθέσεων.

Σύμφωνα με την ΕΑΔ, οι καταγγελίες αξιολογούνται βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων και μεθοδολογιών. Εξετάζονται, μεταξύ άλλων, η σοβαρότητα και η βασιμότητά τους, η ελεγκτική προτεραιότητα και η δυνατότητα περαιτέρω διερεύνησης.

Η διαδικασία αυτή συνδέεται με την κατανομή των διαθέσιμων ελεγκτικών πόρων και την επιλογή των υποθέσεων που θα αποτελέσουν αντικείμενο ελέγχου ή διερεύνησης.

Η Αρχή επισημαίνει επίσης τη διαφορά μεταξύ του πρώην Σώματος Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας και Πρόνοιας (ΣΕΥΥΠ) και του σημερινού θεσμικού πλαισίου της ΕΑΔ. Το ΣΕΥΥΠ υπαγόταν απευθείας στον Υπουργό Υγείας και διοικητικά λειτουργούσε σε επίπεδο Γενικής Διεύθυνσης.

Αντίθετα, σύμφωνα με την ΕΑΔ, ο ιδρυτικός της νόμος προβλέπει λειτουργική ανεξαρτησία, καθώς και διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια. Η Αρχή δεν υπάγεται σε έλεγχο και εποπτεία από κυβερνητικά όργανα, κρατικούς φορείς ή άλλες διοικητικές αρχές, ενώ υπόκειται σε κοινοβουλευτικό έλεγχο και αποστέλλει στη Βουλή τα ετήσια πεπραγμένα της.

Ο Διοικητής της ΕΑΔ επιλέγεται μέσω θεσμοθετημένης διαδικασίας με συγκεκριμένα κριτήρια και προβλεπόμενα στάδια. Παράλληλα, η στελέχωση της Αρχής πραγματοποιείται μέσω διαδικασιών επιλογής και αξιολόγησης προσόντων, οι οποίες περιλαμβάνουν γραπτές και προφορικές διαδικασίες.

Σημαντική αλλαγή στη λειτουργία των ελεγκτικών διαδικασιών αποτέλεσε, σύμφωνα με την Αρχή, η ψηφιοποίηση των διοικητικών και ελεγκτικών διαδικασιών.

Η ΕΑΔ αναφέρει ότι στο πρώην ΣΕΥΥΠ δεν υπήρχε ηλεκτρονικό πρωτόκολλο ούτε ηλεκτρονικό σύστημα καταγραφής και παρακολούθησης της χρέωσης και της πορείας των υποθέσεων. Με την εφαρμογή ηλεκτρονικού πρωτοκόλλου αντικαταστάθηκαν οι προηγούμενες χειρόγραφες διαδικασίες τήρησης και διακίνησης εγγράφων, ενώ καταγράφεται ηλεκτρονικά η διαχείριση των υποθέσεων.

Στο πλαίσιο της συνεργασίας της με το Υπουργείο Υγείας, η ΕΑΔ έχει πραγματοποιήσει συστημικούς ελέγχους σε εποπτευόμενους φορείς, μεταξύ άλλων σε φαρμακαποθήκες, φαρμακεία, νοσοκομεία και δομές ψυχικής υγείας. Παράλληλα, διερευνά καταγγελίες που υποβάλλονται στο Υπουργείο και διαβιβάζονται στην Αρχή.

Το ελεγκτικό έργο περιλαμβάνει διερευνήσεις, συστημικούς και έκτακτους ελέγχους, Ένορκες Διοικητικές Εξετάσεις (ΕΔΕ), συμμετοχή ελεγκτών σε Μικτά Κλιμάκια Ελέγχου μαζί με στελέχη άλλων υπηρεσιών, καθώς και προκαταρκτικές εξετάσεις κατόπιν εισαγγελικής παραγγελίας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η Αρχή, από την ίδρυσή της έως τον Ιούνιο του 2026:

• Εκδόθηκαν περισσότερα από 2.500 πορίσματα για ειδικούς ελέγχους προστασίας της δημόσιας υγείας και περισσότερα από 1.500 πορίσματα στο πλαίσιο του τακτικού ελεγκτικού έργου σε θέματα Υγείας.
• Διενεργήθηκαν ΕΔΕ, καθώς και περισσότερες από 40 προκαταρκτικές εξετάσεις κατόπιν εισαγγελικών παραγγελιών.
• Ολοκληρώθηκαν 1.400 διερευνήσεις, με την υποβολή σχετικών εισηγήσεων, αναφορών ή πληροφοριών, καθώς και αιτημάτων Υπουργών και Διοικητών Οργανισμών σχετικά με τη λειτουργία των φορέων που εποπτεύουν.
• Σε ιδιωτικές μονάδες υγείας πραγματοποιήθηκαν 287 έλεγχοι, στο πλαίσιο του συνόλου των τακτικών ελέγχων.

Οι εκθέσεις ελέγχου περιλάμβαναν, ανάλογα με την υπόθεση, βελτιωτικές προτάσεις και συστάσεις, καθώς και προτάσεις για τη θέσπιση ή την τροποποίηση του ισχύοντος νομικού και κανονιστικού πλαισίου.

Το αντικείμενο των ελέγχων και των διερευνήσεων καταγγελιών καλύπτει ευρύ φάσμα θεμάτων. Μεταξύ άλλων περιλαμβάνονται:

• η ιατρική και νοσηλευτική αντιμετώπιση και η τήρηση των κανόνων δεοντολογίας,
• η νομιμότητα λειτουργίας φορέων υγείας,
• ο εξοπλισμός και οι εγκαταστάσεις,
• η προμήθεια, διάθεση, αποθήκευση και καταστροφή φαρμάκων,
• η συνταγογράφηση φαρμάκων και παρακλινικών εξετάσεων,
• η λειτουργία ιδιωτικών φαρμακείων και ηλεκτρονικών καταστημάτων,
• η λειτουργία ιδιωτικών κλινικών, ψυχιατρικών κλινικών και διαγνωστικών εργαστηρίων,
• η λειτουργία δομών ψυχικής υγείας, ΚΕΘΕΑ και ΟΚΑΝΑ,
• η λειτουργία κέντρων αισθητικής, εναλλακτικής θεραπευτικής, ιαματικών πηγών και εμφιαλωτηρίων,
• η λειτουργία προνοιακών φορέων και οι συνθήκες περίθαλψης,
• οι διαδικασίες υιοθεσίας και αναδοχής,
• οι διοικητικές και οικονομικές λειτουργίες φορέων και υπηρεσιών,
• οι τακτικοί και έκτακτοι διαχειριστικοί και οικονομικοί έλεγχοι και ο καταλογισμός ελλειμμάτων.

Στο αντικείμενο των ελέγχων περιλαμβάνονταν επίσης ζητήματα εφαρμογής των μέτρων προστασίας της δημόσιας υγείας από την COVID-19 σε νοσοκομεία, ιδιωτικές κλινικές, ιατρεία και διαγνωστικά εργαστήρια.

Η ΕΑΔ αναφέρει, μεταξύ άλλων, περιπτώσεις στις οποίες διαπιστώθηκαν διενέργεια ιατρικών πράξεων από μη ιατρούς, λειτουργία μονάδων χωρίς την παρουσία ή επίβλεψη επιστημονικά υπευθύνου και παροχή ιατρικών υπηρεσιών από ειδικότητα που δεν περιλαμβανόταν στην άδεια λειτουργίας.

Στα ευρήματα περιλαμβάνονται επίσης λειτουργία ιατρείου σε πολυϊατρείο χωρίς σχετική πρόβλεψη στην άδεια λειτουργίας, παροχή υπηρεσιών από εργαζομένους εκτός των επαγγελματικών τους δικαιωμάτων, χορήγηση ληγμένου εμβολίου, διενέργεια αισθητικών πράξεων από πρόσωπα χωρίς τα απαιτούμενα προσόντα και παροχή νοσηλευτικών υπηρεσιών από άτομα χωρίς τις τυπικές προϋποθέσεις άσκησης του επαγγέλματος.

Άλλες περιπτώσεις αφορούσαν ανεπαρκή στελέχωση ιδιωτικής κλινικής με νοσηλευτικό προσωπικό, διαφήμιση τμήματος ιδιωτικής κλινικής που δεν προβλεπόταν στην άδεια λειτουργίας, καθώς και επεμβάσεις για αφαίρεση ιστού με σκοπό την αποστολή του σε Τράπεζα Ιστών του εξωτερικού χωρίς τήρηση των σχετικών διατάξεων.

Ελέγχθηκαν ακόμη περιπτώσεις λειτουργίας ιδιωτικών Τραπεζών Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος χωρίς άδεια, μεταφοράς δεξαμενών με κρυοσυντηρημένους ιστούς μέσα σε εγκαταστάσεις ιδιωτικού σχολείου, καθώς και λειτουργίας Μονάδας Χρόνιας Αιμοκάθαρσης χωρίς παρουσία Προϊσταμένου Νοσηλευτή και απασχόλησης σε θέσεις βοηθών νοσηλευτών προσώπων χωρίς άδεια άσκησης επαγγέλματος.

Η ΕΑΔ αναφέρει ότι το πόρισμα που εκδίδεται μετά την ολοκλήρωση ενός ελέγχου αποτελεί το αποτέλεσμα της συνολικής ελεγκτικής διαδικασίας και δεν προκύπτει από τυπική ή αυτοματοποιημένη διαδικασία.

Κάθε υπόθεση εξετάζεται αυτοτελώς, με βάση τα πραγματικά και διοικητικά δεδομένα της. Ανάλογα με το αντικείμενο και την πολυπλοκότητα της υπόθεσης, συλλέγονται και αξιολογούνται στοιχεία, διασταυρώνονται δεδομένα, εξετάζονται τα πραγματικά περιστατικά και τεκμηριώνονται οι ελεγκτικές διαπιστώσεις.

Στο πλαίσιο αυτό, η Αρχή σημειώνει ότι ζητούνται και οι απόψεις των προσώπων στα οποία αφορούν τα ευρήματα πριν από την ολοκλήρωση του ελέγχου.

Μετά την ολοκλήρωση των σχετικών διαδικασιών, οι εκθέσεις μπορεί να περιλαμβάνουν βελτιωτικές προτάσεις, συστάσεις ή προτάσεις για αλλαγές στο νομικό και κανονιστικό πλαίσιο.

Σε 26 περιπτώσεις, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΑΔ, οι εκθέσεις διαβιβάστηκαν στα αρμόδια πειθαρχικά όργανα για αναζήτηση πειθαρχικών ευθυνών ή/και στην Εισαγγελία Εφετών Αθηνών για ποινική αξιολόγηση.