Το νέο πλαίσιο της ΕΕ για τα σχέδια και υποδείγματα

Από την 1η Ιουλίου 2026 τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τα σχέδια και υποδείγματα, σηματοδοτώντας τη σημαντικότερη μεταρρύθμιση του συστήματος προστασίας τους εδώ και περισσότερα από είκοσι χρόνια.

Η μεταρρύθμιση εισάγει ένα πιο σύγχρονο, ψηφιακό και φιλικό προς τον χρήστη σύστημα, προσαρμοσμένο στις τεχνολογικές εξελίξεις και στις ανάγκες σχεδιαστών, επιχειρήσεων και επαγγελματιών. Παράλληλα, ενοποιεί και εκσυγχρονίζει το νομοθετικό πλαίσιο μέσω του νέου Κανονισμού για τα Σχέδια και Υποδείγματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUDR), του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού (EUDDR) και του εκτελεστικού κανονισμού (EUDIR).

Σημαντική αλλαγή αποτελεί η αντικατάσταση του όρου «κοινοτικά σχέδια ή υποδείγματα» από τον όρο «σχέδια ή υποδείγματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUDs)», ευθυγραμμίζοντας την ορολογία με το καθεστώς των ευρωπαϊκών εμπορικών σημάτων.

Το νέο πλαίσιο διευρύνει επίσης την έννοια του σχεδίου ή υποδείγματος, ώστε να καλύπτει πλέον ρητά κινούμενα σχέδια (animations), μεταβάσεις, τρισδιάστατες απεικονίσεις και ψηφιακά αντικείμενα, όπως γραφικές διεπαφές χρήστη (GUI). Έτσι, η προστασία επεκτείνεται στις σύγχρονες μορφές ψηφιακού σχεδιασμού.

Παράλληλα, εκσυγχρονίζεται η διαδικασία κατάθεσης, η οποία πραγματοποιείται πλέον αποκλειστικά ηλεκτρονικά μέσω του EUIPO. Οι πολλαπλές αιτήσεις μπορούν να περιλαμβάνουν έως και 50 σχέδια ή υποδείγματα, ακόμη και διαφορετικών κατηγοριών προϊόντων, ενώ απλοποιούνται οι προϋποθέσεις για την απόκτηση ημερομηνίας κατάθεσης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ενίσχυση των αποκλειστικών δικαιωμάτων των δικαιούχων. Για πρώτη φορά προβλέπεται ρητή προστασία έναντι παραβιάσεων μέσω τρισδιάστατης εκτύπωσης (3D printing), ενώ διευρύνονται τα μέτρα επιβολής κατά προϊόντων που παραβιάζουν δικαιώματα ακόμη και όταν βρίσκονται σε διαμετακόμιση εντός της ΕΕ.

Ταυτόχρονα, εισάγονται νέοι περιορισμοί υπέρ του δημοσίου συμφέροντος, επιτρέποντας τη χρήση προστατευόμενων σχεδίων για σκοπούς αναφοράς, κριτικής, σχολιασμού ή παρωδίας, καθώς και η πανευρωπαϊκή «ρήτρα επισκευής», η οποία επιτρέπει τη χρήση ανταλλακτικών αποκλειστικά για την αποκατάσταση της αρχικής εμφάνισης σύνθετων προϊόντων.

Μία ακόμη καινοτομία είναι η δυνατότητα χρήσης του νέου συμβόλου «D», με το οποίο οι δικαιούχοι μπορούν να επισημαίνουν ότι το προϊόν προστατεύεται ως καταχωρισμένο σχέδιο ή υπόδειγμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τέλος, το νέο πλαίσιο απλοποιεί τις διαδικασίες ακυρότητας και αναμορφώνει τη δομή των τελών, καταργώντας αρκετές διοικητικές επιβαρύνσεις και καθιερώνοντας ένα ενιαίο τέλος που καλύπτει τόσο την καταχώριση όσο και τη δημοσίευση του σχεδίου ή υποδείγματος. Στόχος της μεταρρύθμισης είναι η ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου, η μείωση της γραφειοκρατίας και η αποτελεσματικότερη προστασία της καινοτομίας και του βιομηχανικού σχεδιασμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση.