Διάλεξη για το βυζαντινό δίκαιο στο πλαίσιο της σειράς “Byzantine Talks NIA”
By Νομικά Νέα

Το Ολλανδικό Ινστιτούτο Αθηνών, σε συνεργασία με το Κέντρο Ερεύνης της Ιστορίας του Ελληνικού Δικαίου, διοργανώνει την τρίτη κατά σειρά διάλεξη του κύκλου «Byzantine Talks NIA», αφιερωμένου στη μνήμη του καθηγητή Σπυρίδωνος Τρωιάνου.

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 12 Μαΐου 2026, ώρα 18:00–21:00, στη Βιβλιοθήκη του Ινστιτούτου (Μακρή 11, Αθήνα) και θα μεταδοθεί ταυτόχρονα μέσω διαδικτύου.

Θέμα της διάλεξης είναι:
«Επανάγνωση του Τίτλου 1 της Εισαγωγής: Δίκαιο, Δικαιοσύνη και Συνταγματική Σκέψη στο Βυζάντιο», με ομιλητή τον Βασίλειος Αλέξανδρος Κόλλιας, δόκιμο ερευνητή του Κέντρου Ερεύνης της Ιστορίας του Ελληνικού Δικαίου και δικηγόρο παρ’ Αρείω Πάγω. Τη συζήτηση θα συντονίσει η Λυδία Παπαρρήγα-Αρτεμιάδη, Διευθύντρια Ερευνών και προϊσταμένη του Κέντρου.

Η ομιλία εστιάζει στη διερεύνηση του κατά πόσο το βυζαντινό δίκαιο παρήγαγε μορφές κανονιστικής οργάνωσης συγκρίσιμες με έναν πρώιμο «συνταγματικό» λόγο, πριν από την εμφάνιση του σύγχρονου συνταγματισμού. Στο επίκεντρο τίθεται η Εισαγωγή του τέλους του 9ου αιώνα και ειδικότερα ο πρώτος τίτλος της («Περὶ νόμου καὶ δικαιοσύνης»), εξεταζόμενος όχι μόνο ως προς το δογματικό του περιεχόμενο, αλλά κυρίως ως προς τη λειτουργική του σημασία.

Αναδεικνύεται ότι, μολονότι οι ορισμοί που περιλαμβάνει ανάγονται σε μεγάλο βαθμό στο ρωμαϊκό και ιουστινιάνειο δίκαιο, η βυζαντινή ιδιοτυπία εντοπίζεται στη συστηματική του τοποθέτηση στην αρχή του νομοθετικού σώματος. Η επιλογή αυτή φαίνεται να αποδίδει προτεραιότητα σε μία προϋφιστάμενη κανονιστική τάξη, επί της οποίας ερείδεται η πολιτική εξουσία, πριν ακόμη από τη ρύθμιση των θεσμικών οργάνων, όπως ο αυτοκράτορας και ο πατριάρχης.

Η διάλεξη επιχειρεί, τέλος, να συμβάλει στον επιστημονικό διάλογο σχετικά με τα κριτήρια αναγνώρισης «συνταγματικών» αρχών σε προνεωτερικά νομικά συστήματα, θέτοντας ερωτήματα για τη σχέση μεταξύ ρητορικής και ουσιαστικών περιορισμών της εξουσίας στο πλαίσιο μιας μη φιλελεύθερης αυτοκρατορικής έννομης τάξης.

Λόγω περιορισμένου αριθμού θέσεων, απαιτείται προηγούμενη δήλωση συμμετοχής μέσω e-mail ή τηλεφωνικά, ενώ παρέχεται και δυνατότητα διαδικτυακής εγγραφής για την παρακολούθηση της εκδήλωσης εξ αποστάσεως.

Πηγή: https://nia.gr/en/