Πρώτος κατάλογος ασφαλών χωρών προέλευσης της ΕΕ – Αιτήσεις ασύλου.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ κατέληξαν σε πολιτική συμφωνία για τη θέσπιση ενιαίου καταλόγου ασφαλών χωρών προέλευσης, με βασικό στόχο την ταχύτερη εξέταση των αιτήσεων διεθνούς προστασίας.

Σύμφωνα με τη συμφωνία, οι αιτήσεις ασύλου που υποβάλλονται από υπηκόους χωρών οι οποίες περιλαμβάνονται στον κατάλογο — συγκεκριμένα το Μπαγκλαντές, η Κολομβία, η Αίγυπτος, το Κόσοβο, η Ινδία, το Μαρόκο και η Τυνησία — θα υπάγονται σε επιταχυνόμενη διαδικασία εξέτασης. Στις περιπτώσεις αυτές, το βάρος απόδειξης μετατίθεται στους αιτούντες, οι οποίοι θα πρέπει να τεκμηριώσουν ότι ο χαρακτηρισμός της χώρας τους ως ασφαλούς δεν ανταποκρίνεται στις προσωπικές τους συνθήκες.

Ο χαρακτηρισμός τρίτων χωρών ως ασφαλών σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης θα πραγματοποιείται βάσει των προϋποθέσεων που προβλέπει ο κανονισμός για τις διαδικασίες ασύλου, καθώς και των πρόσφατα συμφωνηθέντων τροποποιητικών κανόνων. Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα μελλοντικής διεύρυνσης του καταλόγου μέσω της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας της ΕΕ.

Υποψήφιες προς ένταξη χώρες

Οι χώρες που βρίσκονται σε καθεστώς υποψηφιότητας για ένταξη στην ΕΕ θα θεωρούνται, καταρχήν, ασφαλείς χώρες προέλευσης. Εξαιρέσεις μπορούν να υπάρξουν σε περιπτώσεις όπου συντρέχουν ειδικές περιστάσεις, όπως γενικευμένη βία λόγω ένοπλων συγκρούσεων, υψηλό ποσοστό αναγνώρισης αιτήσεων ασύλου σε ευρωπαϊκό επίπεδο (άνω του 20%) ή η επιβολή οικονομικών κυρώσεων εξαιτίας παραβιάσεων θεμελιωδών δικαιωμάτων. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή οφείλει να ενημερώνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Παρακολούθηση, αναστολή και εθνικοί κατάλογοι

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα παρακολουθεί συστηματικά τις εξελίξεις στις χώρες που περιλαμβάνονται στον κατάλογο, καθώς και στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες. Εφόσον μεταβληθούν οι συνθήκες, θα έχει τη δυνατότητα να αναστέλλει προσωρινά τον χαρακτηρισμό μιας χώρας ως ασφαλούς. Η αναστολή αυτή μπορεί να αφορά είτε συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές είτε ορισμένες κατηγορίες προσώπων.

Παράλληλα, τα κράτη μέλη διατηρούν το δικαίωμα να θεσπίζουν εθνικούς καταλόγους ασφαλών χωρών προέλευσης, με εξαίρεση όσες χώρες έχουν τεθεί σε αναστολή σε επίπεδο ΕΕ. Σε περιπτώσεις εθνικού δικαστικού ελέγχου, η έμφαση θα πρέπει να δίνεται στην εξατομικευμένη αξιολόγηση κάθε αιτούντος. Επισημαίνεται, τέλος, ότι το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι το αρμόδιο όργανο για να κρίνει τη νομιμότητα του χαρακτηρισμού μιας χώρας ως ασφαλούς σε ενωσιακό επίπεδο.

Πρόωρη εφαρμογή ορισμένων ρυθμίσεων

Ορισμένες διατάξεις του νέου πλαισίου μπορούν να εφαρμοστούν πριν από την πλήρη έναρξη ισχύος της ενωσιακής νομοθεσίας για το άσυλο, η οποία έχει προγραμματιστεί για τον Ιούνιο του 2026. Συγκεκριμένα, προβλέπεται η δυνατότητα χαρακτηρισμού ασφαλών χωρών με εξαιρέσεις για τμήματα της επικράτειάς τους ή για συγκεκριμένες ομάδες προσώπων, καθώς και η εφαρμογή ταχειών συνοριακών διαδικασιών για υπηκόους χωρών με ποσοστό αναγνώρισης ασύλου κάτω του 20%.

Ο κανονισμός για τις διαδικασίες ασύλου, που εγκρίθηκε τον Μάιο του 2024 στο πλαίσιο του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, αναμένεται να τεθεί σε πλήρη εφαρμογή από τις 12 Ιουνίου 2026.

Τέλος, σημειώνεται ότι η συμφωνία τελεί ακόμη υπό την επίσημη έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, προκειμένου να αποκτήσει δεσμευτική ισχύ.

Πηγή: europarl.europa.eu